Makaleler
Hatem CABBARLI tarafından yazıldı.    Çarşamba, 09 Şubat 2011 20:47    PDF Yazdır e-Posta
ERMENİSTAN VE RUSYA ARASINDA GELİŞEN ASKERİ İŞBİRLİĞİ
Sponsor:

AzSpace
www.azspace.net

1.bmpRusya’nın savunma politikasında güneyden gelebilecek saldırıların karşısının alınması için Kafkasya’nın jeopolitik özelliği Rusya’nın Ermenistan’da askeri varlığının devam etmesi için büyük önem taşımaktadır.[1] Rusya’nın Ermenistan  ile askeri ve askeri teknik işbirliğinin en temel nedenlerinden biri de Rusya’nın uzun vadede bu bölgede askeri-siyasi varlığının devam etmesini sağlamaktır. Ermenistan’ın Türkiye’den algıladığı tehdit de ülkedeki Rus askeri varlığının devam etmesini sağlayan en büyük nedenlerden biridir.[2] Bu nedenle de Ermenistan ve Rusya arasında askeri işbirliği her iki ülke açısından büyük önem taşımaktadır.

Ermenistan, yerleştiği coğrafi konum ve bağımsızlık sonrasında izlediği yayılmacılık politikası gereğince Rusya’nın askeri desteğine ihtiyaç duymuştur. 1991’den itibaren Rusya ile özellikle askeri ilişkilerine önem veren Ermenistan hem ulusal ordu kuruculuğunda hem de Azerbaycan topraklarının işgal edilmesinde Rusya’nın askeri ve ekonomik desteğini almıştır.

 

Sovyetler Birliği dağıldıktan sonra Birlik cumhuriyetlerine verilecek silah kotası ve AKKA’dan (Avrupa Konvansiyon  Kuvvetler Anlaşması) kaynaklanan yükümlülüklerin yerine getirilmesi için 15 Mayıs 1992’de Taşkent’te imzalanmış anlaşma şartlarına göre Ermenistan ve Azerbaycan silahlı kuvvetlerinde 250 tank, 220, zırhlı araç, 285 topçu sistemi, 100 savaş uçağı ve 50 saldırı helikopterin verilmesi kararlaştırılmıştır.[3] Ancak Ermenistan bu sınırlamaya uymamış, çeşitli yollardan başta Rusya olmak üzere, Ukrayna, Beyaz Rusya,[4] Kırgızistan, Çin, ve Bulgaristan’da silah almaya devam etmiştir.[5]

Taşkent anlaşmasına göre Rusya Ermenistan’da konuşlanan askeri üslerinden 2/3’sini, 180 T-72 tankı, 60 BTR-60 ve BTR-70, 25 BRM-1K, 130 top ve havan topu onlarca Osa, İgla ve Şilka tipi hava savunma sistemlerini Ermenistan’a devretmiştir.[6] Sovyet ordusunun paylaşılmasının ardından Ermenistan 1993 ve 1996 yıllarında Rusya’dan aldığı silah, askeri teknoloji ve mühimmat ile ordusunu daha da güçlendirmiştir.[7]

Ermenistan bağımsızlığını kazandıktan sonra başta Rusya olmakla BDT çerçevesinde askeri ilişkilerini geliştirmiş, bu bağlamda 15 Mayıs 1992’te BDT’ye üye devletlerin Taşkent’te imzaladığı Kolektif Güvenlik Örgütü’ne katılmış ve 7 Ekim 2002’de kabul edilen tüzüğü Ermenistan parlamentosu onaylamıştır.[8] Üye devletler arasında askeri-politik işbirliğini öngören BDT  Devlet Başkanları Komitesi’nin kabul ettiği ‘BDT Entegre Çalışmalarının Genel Yönleri’ adlı memorandum Ermenistan tarafından desteklenmiştir. 10 Şubat 1995’te ‘Kollektif Güvenlik Anlaşması’na Üye Devletler Arasında Kollektif Güvenlik Konsepti’ adlı anlaşmayı kabul etmiş ve Kasım 1995’te Ermenistan Parlamentosu bu anlaşmayı onaylamıştır. Ermenistan, BDT çerçevesinde ‘Hava Savunma Sistemi Koordinasyon Komitesi’ ve ‘Askeri Teknik Komite’ olmakla iki askeri organda temsil olunmaktadır.[9]

İki ülke arasındaki askeri işbirliği özellikle Ermenistan Devlet Başkanı Petrosyan döneminde daha da gelişmiş, çeşitli askeri analaşmalar imzalanmıştır. 1992 yılına kadar eski Sovyetler Birliği’nin 7. Muhafız Ordusu Ermenistan’da bulunmuştur. Aynı yılın ortalarında 7. Muhafız Ordusuna bağlı 16. ve 17. Tümen Ermenistan’a devredilmiştir.

Ermenistan ve Rusya arasında 21 Ekim 1994’de imzalanan anlaşma şartlarına göre, Rusya’ya Gümrü ve Erivan’da olmak üzere iki askeri üs kurmasına izin verilmiştir.[10] Aslında bu askeri üsler daha Sovyetler Birliği dağılmadan önce de Ermenistan’da bulunmaktaydı. Ancak Ermenistan bağımsızlığını ilan ettikten sonra bu üslerin hukuki statüsü ile ilgili belirsizlik söz konusu olmuştur. Ermenistan bu üsleri ulusal bağımsızlıklarının garantörü olarak gördüğü için bu konuda Rusya için sorun çıkarmamıştır. Ermenistan Savunma Bakanı Serj Sargsyan Trend Ajansına verdiği bir demeçte ‘Ermenistan’da bulunan Rus askeri üslerinin varlığı bizim ulusal güvenliğimizin ayrılmaz bir parsıdır’[11] ifadesini kullanmıştır. Petrosyan’ın Ağustos 1997 ‘de imzaladığı ‘Rusya ile Dostluk ve Karşılıklı Yardımlaşma Anlaşması’nın 2. maddesinde ‘...Anlaşmaya varan taraflar, her hangi silahlı saldırı tehlikesi ile karşılaşır veya silahlı saldırıya uğrarsa, en kısa sürede anlaşmayı imzalayan diğer tarafla görüşmelere başlayarak  savunmayı sağlayacak, barış ve güvenliğin korunması yönünde ortak hareket edeceklerdir.’ 3. maddede ise ‘...Anlaşmaya varan taraflar, her hangi bir devlet veya devletler grubu tarafından barış ve güvenliği tehdit edildiği taktirde, barış ve güvenliğin sağlanması için BM anlaşmasının 51. maddesi gereğince askeri yardım da dahil olmak üzere birbirilerine yardım edeceklerdir.’[12] ifadesi göz önünde bulundurulursa Sargsyan’ın, Türkiye ve Azerbaycan’ı uyararak bu devletlerin Ermenistan’a saldırıda bulunması halinde Rus askeri üslerinin de kullanılacağını ima ettiği anlaşılmaktadır. Anlaşma imzalandıktan sonra Azerbaycan Rusya’ya itiraz ederek Ermenistan’ın fiilen Azerbaycan ile savaş durumunda olduğunu ve bu anlaşmanın Azerbaycan’a karşı imzalandığını dile getirse de, Rusya ve Ermenistan bu anlaşmanın her hangi bir devlete karşı imzalanmadığını açıklamıştır. Dağlık Karabağ Savaşı devam ettiği bir zamanda Türkiye’nin Nahçivan’a asker göndermesi konusunun gündeme taşınması üzerine, Rusya ciddi şekilde itiraz etmiş, BDT Savunma Bakanı Şapoşnikov, konuyla ilgili yaptığı açıklamada ‘Türkiye’nin sadece Nahçivan’a ordu göndermesi değil, Kafkasya’daki gelişmelere müdahale etmesi bile üçüncü dünya savaşına neden olur’ ifadesini kullanmış, Rusya devlet Başkanlığı Ofisinden ise Türkiye’nin Nahçiva’a ordu gönderdiği taktirde taraflar arasında imzalanmış Kars ve Moskova Anlaşmalarının yeniden gözden geçirebileceklerini vurgulamıştır.[13]

Bu konuda ikinci bir analaşma da 16 Mart 1995’de imzalanmıştır. Anlaşma gereğince Gümrü’de bulunan 102. Rus askeri üssüne yaklaşık 3000 kişiden oluşan birlik, SU-27 savaş uçağı filosu, hava savunma birlikleri ve S-300 roketleri konuşlandırılmıştır.[14]Bundan başka ‘Rusya Federasyonu ve Ermenistan Cumhuriyeti Arasında Hava Savunma Güçleri Arasında Ortak Hareket Eylem’ anlaşması imzalanmış, ortak hava savunma sistemi kurulmuş ve koalisyon savunma birliklerinin oluşturulması için çalışmalara başlanmıştır.[15] Rusya ve Gürcistan arasında Rus askeri üslerinin çıkarılması konusunda imzalanmış anlaşma gereğince Rusya, Gürcistan’ın Viziani bölgesinde bulunan askeri üssünden asker ve silahların bir bölümünü Ermenistan’a sevk etmiştir. Günümüzde Rusya’nın, Ermenistan’ın Gümrü şehrinde 12, Ahuryan’da 4, Aragaç’ta 2, Eşterek’te 1, Erivan’da 7, Kafan’da 1, ve Nubaraşen kasabasında 2 askeri üs olmak üzere toplam 29 askeri karakolu bulunmaktadır. Rus askeri üslerinin yerleştiği bölgelere dikkat edilirse toplam 14 üssün Türkiye sınırına yakın bölgelerde konuşlandığı görülmektedir.[16] Ermenistan bununla da yetinmeyip 22 Aralık 2002’de Gürcistan’da çıkan muhabere birliklilerinin bir kısmını kendi sınırlarında konuşlandırmıştır. Bu birlikler, Rusya’nın Güney Kafkasya Askeri Birlikleri Komutanlığı’na verilmiştir.[17] Konuyla ilgili görüşlerini açıklayan Azerbaycan Dışişleri Bakanlığı Rus üslerinin Ermenistan’a konuşlandırılmasına itirazını bildirmiş, bu durumun Dağlık Karabağ sorununun çözümünü engelleyeceğini ifade etmiştir. Ayrıca, silahların Ermenistan’a nakledilmesi Rusya’nın ve Ermenistan’ın Avrupa Konvansiyonel Kuvvetler Anlaşması’nın şartlarının ihlal ettiği anlamına gelmektedir.

Şubat 1992’de Ermenistan ve Rusya arasında imzalanmış anlaşmaya göre Ermenistan-İran ve Ermenistan-Türkiye sınırları Rusya Sınır Kuvvetleri Komutanlığı tarafından korunmakta ve Ermenistan Sınır Kuvvetleri Komutanlığında yaklaşık 1500 Rus subayı görev yapmaktadır.[18] Anlaşmanın imzalanmasından sonra Rus basınında konu ile yapılan yorum ve değerlendirmelerde, Ermenistan sınırlarının BDT ve Rusya sınırları olduğu ifade edilmiştir. Burada dikkati çeken bir nokta, Ermenistan Rusya ile kara bağlantısı olmamasına rağmen, sınırlarının Rusya sınırları gibi gösterilmesidir.

2000’de ise taraflar arasında Gümrü’de konuşlanan Rus askeri üssün gayrimenkulları ile birlikte karşılıksız olarak 25 yıllığına Rusya’nın kontrolüne verilmesini öngören bir anlaşma imzalanmıştır. Ermenistan Rus sınır koruma kuvvetleri masraflarının % 30’unu karşılamaktadır.[19] Ermenistan’da konuşlanan Rus askeri üsleri ve mühimmat bölge güvenliğini ciddi şekilde tehdit etmektedir. Zira her hangi bir tehlike söz konusu olursa, Ermenistan bu birlikler ve silahlarla kısa bir sürede ordusunu bir kaç defa güçlendirmek imkanına sahiptir. Ermenistan’da Rus askeri varlığının bulunması Rusya’ya sadece Ermenistan’ın değil, aynı zamanda tüm Kafkasya’da gelişen siyasi olaylara müdahale etmek olanağı sağlamıştır. Ermenistan’da konuşlanan 102. Rus askeri üssü ve Ermenistan ordusu sık sık askeri tatbikat düzenlemektedir. Eylül 1996’da düzenlenmiş en büyük tatbikata ise yaklaşık dört bin asker, bin tank ve zırhlı araç, elli topçu sistem ve dört Su-27 savaş uçağı katılmıştır.[20]

Eylül 2001’de Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in Ermenistan’ı ziyaretinden kısa  süre önce, Ermenistan ve Rusya Savunma Bakanları basın konferansı düzenleyerek iki ülke arasında askeri ilişkiler hakkında bilgi vererek taraflar arasında 40’tan çok askeri anlaşma imzalandığını bildirmiştir. Rusya Savunma Bakanı Sergey İvanov, Rusya’nın kısa ve orta vadede Kafkasya ve özelliklede Ermenistan’daki askeri üslerden vazgeçmeyeceklerini ifade ederek, bunun Rusya açısından jeopolitik bir zorunluluk olduğunu dile getirmiştir. Ermenistan ve Rusya arasında 27 Eylül 2000’de ‘Ortak Güvenliğin Sağlanması Açısından Ortak Askeri Birlikler/Güç Kullanılması Hakkında’ anlaşma imzalanmıştır.[21]

Bu askeri anlaşmalardan başka Rusya, 1993-1996 yılları arasında Ermenistan’a karşılıksız olarak yaklaşık 1 milyar Dolarlık silah göndermiştir.[22] Azerbaycan Parlamentosu Rusya Devlet Duma’sına mektup yazarak bu konunun araştırılmasını talep etmiş ve Rusya’nın Ermenistan’a bir milyar Dolarlık silah vermesi ile Karabağ sorununun çözümü için arabulucu girişimlerine ters düştüğünü ifade etmiştir. Rusya hükümeti konuyla ilgili yaptığı açıklamada Ermenistan’a verilen silahların yasadışı yollarla değil iki ülke arasında imzalanmış olan anlaşmalar çerçevesinde verildiği konusunda açıklama yapmasına rağmen, Ermenistan Dışişleri Bakanlığı’ndan yapılan açıklamada ise Rusya’nın Ermenistan’a silah vermediği bildirilmiştir.[23]

Ermenistan ve Rusya, aralarındaki askeri işbirliğinin stratejik önemi olduğunu ve bölgede her iki devletin siyasi ve askeri çıkarlarına hizmet ettiğini çeşitli vesilelerle dile getirmiştir. Ermenistan ülkesinde konuşlanan Rus askeri üslerini denge unsuru görürken, Rusya hem Kafkasya sınırlarının güvenliğinin korunması açısından hem de bölgeyi kontrol etmek açısından askeri işbirliğinin önemini vurgulamıştır.

Ermenistan’da 102. Rus Askeri Üssüne Bağlı Olarak Konuşlanan Askeri Birliklerin Numaraları ve Yerleştikleri Adresler.

Sıra numarası

Askeri üslerin numarası

Yerleştiği bölge

1

Askeri üs No1

Gümrü, Büyük Kale

2

Askeri üs No 2

Gümrü, Kirpiç sok.

3

Askeri üs No 3

Gümrü, Kars yolu

4

Askeri üs No 5

Gümrü, Bulvar sok.

5

Askeri üs No 6

Gümrü, Çerkesdzor sok.

6

Askeri üs No 8

Gümrü, Şirakaçi sok.

7

Askeri üs No 9

Gümrü, Ozanyan sok/1

8

Askeri üs No 5

Gümrü, Plehanov sok/20

9

Askeri üs No 21

Gümrü, Sverdlov sok/222

10

Askeri üs No 16

Gümrü, Kamo sok/46

11

Askeri üs No 56

Gümrü,Bulvar sok.

12

Askeri üs No 57

Gümrü, Bulvar sok.

13

Askeri üs No 1

Ahuryan ili, Ovuni köyü

14

Askeri üs No 1

Ahuryan ili, Açik köyü

15

Askeri üs No 1

Ahuryan ili, Azatan köyü

16

Askeri üs No 1

Aragats ili, Kervansaray köyü

17

Askeri üs No 2

Aragats ili, Gehadzor köyü

18

Askeri üs No 1

Ahuryan ili, Keti köyü

19

Askeri üs No 54

Erivan, Kenakeri sok/54

20

Askeri üs No 1

Eşterek/Egvard

21

Askeri üs No 41

Erivan, Orbeli sok/29

22

Askeri üs No 63

Erivan, Şiraki/24 Babayan sok/4

23

Askeri üs No 58

Erivan, Babayan sok/4

24

Askeri üs No 3

Nubaraşen kasabası

25

Askeri üs No 4

Nubaraşen kasabası

26

Askeri üs No 52

Erivan, Ayvazovski sok/13

27

Askeri üs No 60

Erivan, Arinderd çıkmazı

28

Askeri üs No 61

Erivan, Araratyan sok.

29

Askeri üs No 1

Kafan ili Ohtar köyü

Kaynak: Marat Kenjetaev, ‘Oboronnaya Promışlennost Respubliki Armeniya,’ http://cast.ru/russian/publish/1997/oct-dec/ind_app.html

 


 

[1] Filip Kazin, ‘Rossiya i Armeniya: Çto dalşe?,’ Daha geniş bilgi için bkz: http://www.mpa.ru:8081/analytics/issue.php?id=102 ve  http://www.day.az/view.php?id=2077

[2] Kazin, Rossiya i Armeniya: Çto…,

[3] Georgiev, V, ‘Mejetniçeskie Konfliktıv Bıvşım SSR Porodila Sama Rossiya,’ Nezavisimaya Gazeta, 17-23 Ekim 1997.

[4] Daha geniş bilgi için bkz: http://www.azg.am/start.pl?lang=TR&num=2003100902

[5] Anna Agababayan, Armeniya: Yejekvartalnıy Analitiçekiy Obzor, Daha geniş bilgi için bkz:http://www.mpa.ru:8081/analytics/issue.php?id=223

[6] Marat Kenjetaev, ‘Oboronnaya Promışlennost Respubliki Armeniya,’ Daha geniş bilgi için bkz:  http://cast.ru/russian/publish/1997/oct-dec/1.html

[7] U.S. Library of congress, Country Study, Armenia-Geopolitic, Daha geniş bilgi için bkz:

http://lcwb2.loc.gov.

[8] Natsionalnoe Sobranie Armenii Ratifiçirovalo Ustav Organizaçii Dogovora o Kollektivnoy bezopasnosti, Daha geniş bilgi için bkz: http://www.newspb.ru/allnews/155192/

[9] Tişşenko. G, ‘Voorujennıe Silı i Voenno-Politiçeskiy Kurs Armenii’, Der: Kojokina E. M, Armenia: Problemı Nezavisimogo Razvitiya, , ss. 558-559.

[10] Kenjetaev, Oboronnaya Promışlennost Respubliki …,

[11] ARKA Haber Ajansı, 21 Kasım 2003, Natsionalnaya Bezopasnost Kak Prioritet v Armyano-Rossiyskih Otnoşeniyah, Daha geniş bilgi için bkz: http://www.armenianembassy.ru./arsen.html

[12] Rossiyskogo Gazeta, 13 Eylül 1997.

[13] Sergey Şakaryants, Politika Postsovetskoy Rossii Na Kavkaze i Ee Perspektivı, Ermenistan Stratejik ve Milli Araştırmalar Merkezi Yayınları, Erivan 2001, s. 47. ‘Ermenistan’ı Bölen Anlaşmaların Geçersiz İlan Edilmesi gerekir.’ Daha geniş bilgi için bkz:http://www.azg.am/_TR/20010906/2001090602.shtml, Problema Nahiçevana v Svete mejdunarodnıh Dogovorovi Karabakhskogo Konflikta, Daha geniş bilgi için bkz: http://www.iatp.irex.am/grants/artsakh/nakhichevan.htm

[14] Golotyuk.Y, ‘Zakavkazskaya Gonka Voorujenii’, İzvestiya, 23 Ocak 1999.

[15] U Rossi i Armenii-Yedinaya Sistema PVO, Daha geniş bilgi için bkz: http://www.aviaport.ru/news/Aviation/4028.html

[16] Kenjetaev, Oboronnaya Promışlennost Respubliki …,

[17] Daha geniş bilgi için bkz. http://www.525ci.com/2002/12/21/read.php?m=1&id=4

[18] Tişşenko, Voorujennıe Silı i Voenno..., s. 560.

[19] Dina Malışeva, Problemı Bezopasnosti na Kavkaze, Daha geniş bilgi için bkz: http://www.ca-c.org/online/2001/journal_rus/cac-01/05.malishr.shtml

[20] Şakaryants, Politika Postsovetskoy Rossii...,  s. 173.

[21]  Şakaryants, Politika Postsovetskoy Rossii...,  s. 182.

[22] Grunin. V. F, Azerbaydjan: Etot Nelegkiy Suverenitet, Daha geniş bilgi için bkz: http://www.e-journal.ru/bzarub-st2-3.html,  Azerbaydjan Obvinyayet Rossii v Nezakonnıkhkh Postavkakh Orujiya v Armenii, Daha geniş bilgi için bkz:http://www.rambler.ru/db/news/msg.html?mid=1377063&s=11, Russian İllegal Arm Supplies to Armenia, Daha geniş bilgi için bkz: http://www.karabakh.org/?id=3004&item=1

[23] O Napryajennosti v Armyano-Azerbaydjanskikh Otnoşeniyakh, Daha geniş bilgi için bkz: http://www.nns.ru/analytdoc/ims/obzory/0104_18.html,

 

Yorum ekle


Güvenlik kodu
Yenile

Azerbaycan'ın İlk Sosyal Ağ Sitesi Burak BİLİCİ | Bilgisayar Mühendisi Türkiye'nin en özgür analiz merkezi. Your ad here Your ad here Your ad here Your ad here Your ad here Your ad here Your ad here Your ad here Your ad here Your ad here Your ad here Your ad here Your ad here Your ad here Your ad here Your ad here Your ad here Your ad here Your ad here Your ad here Your ad here Your ad here

Your are currently browsing this site with Internet Explorer 6 (IE6).

Your current web browser must be updated to version 7 of Internet Explorer (IE7) to take advantage of all of template's capabilities.

Why should I upgrade to Internet Explorer 7? Microsoft has redesigned Internet Explorer from the ground up, with better security, new capabilities, and a whole new interface. Many changes resulted from the feedback of millions of users who tested prerelease versions of the new browser. The most compelling reason to upgrade is the improved security. The Internet of today is not the Internet of five years ago. There are dangers that simply didn't exist back in 2001, when Internet Explorer 6 was released to the world. Internet Explorer 7 makes surfing the web fundamentally safer by offering greater protection against viruses, spyware, and other online risks.

Get free downloads for Internet Explorer 7, including recommended updates as they become available. To download Internet Explorer 7 in the language of your choice, please visit the Internet Explorer 7 worldwide page.